‘Oću da idem!

Ekonomska nesigurnost, kronizam, loš životni standard i generalno nezadovoljstvo su samo neki od razloga zbog kojih naši svakodnevni sagovornici požele da napuste svoje države. Pitanje emigracija je veoma kompleksno i zahtjeva uključenost ne samo državnih institucija već i cijelog društva, a ponajviše akademskog i privatnog sektora koji su do sada mahom ostajali nijemi kada su u pitanju ovi problemi. Iako se širom regiona pokreću regionalne inicijative od kojih su možda najprepoznatljivije one od Aljazeer-e Hoću kući i Instituta za razvoj mladih KULT Neću da idem – koja je od nedavno pokrenuta i u Crnoj Gori i koja je poslužila kao inspiracija za naslov ovog teksta – one neće biti dovoljne da se riješi problem koji ima značajne ekonomske implikacije.

S/O 2019., Broj 5

Vjesnik slobode je crnogorski časopis koji je u vlasništvu nevladinog udruženja Mreža za globalne komunikacije. Časopis je izlazio jednom mjesečno u digitalnom i štampanom formatu i pokrivao teme iz ekonomije, politike, umjetnosti, filozofije, nauke i tehnologija kroz prizmu individualizma. Od 2021. godine časopis izlazi jednom godišnje pod nazivom Globalne priče.

Zašto su emigracije (ekonomski) problem za Crnu Goru i region?

Emigracije se prema opštem shvatanju tumače kao proces odseljenja stanovništva sa jednog prostora ka drugom koji je tom stanovništvu privlačniji ili nudi veći nivo zaštite i/ili bezbjednosti (ukoliko je riječ o oblastima koja su pogođena ratovima ili prirodnim katastrofama). Iako emigracije često doživljavamo u negativnom kontekstu, što je posljedica kulturoloških razlika, ona nužno ne moraju da bude negativne. Ekonomski posmatrano (e)migracije su čak i poželjne kod raspodjele poslova i specijalizacije. Primjera radi, ukoliko imate dvije države – državu A i B – pri čemu sa jedne strane država A posjeduje plodne predjele, ali i stanovništvo koje nije toliko zainteresovano za razvoj poljoprivredne industrije već je posvećeno razvoju neke druge industrije, i sa druge strane državu B koja ima procenat stanovništva koji je zainteresovan za razvoj poljoprivrede onda su emigracije same po sebi prirodne, te će naposljetku i doći do emigracija stanovništva iz države B u državu A zbog svih ekonomskih benefita koji su posljedica takve odluke.

Međutim, iako u teoriji sve djeluje jednostavno, u praksi se javlja veliki broj problema. Prvi je taj što, ukoliko se pozovemo na prethodni primjer, u državi B dolazi do odliva stanovništva, a samim tim i do smanjenja ukupne vrijednosti proizvodnje dobara i usluga, opadanja prirodnog priraštaja, manjka radne snage, većih troškova za privrednike i slično. Ukoliko uzmemo za primjer Crnu Goru čiji neto migracijski saldo, prema rezultatima Centralne obavještajne agencije, iznosi -4.9 – skoro pet iseljenih na hiljadu stanovnika – to znači da na trenutni broj stanovnika imamo više od tri hiljade iseljenih iz Crne Gore u periodu od godinu dana. Prema tvrdnjama Neću da idem incijative Crnu Goru je u periodu od 2006. godine napustilo 60,000 građana što bi značilo da je u prosjeku godišnje iz Crne Gore odlazilo (ukoliko izuzmemo 2019. godinu) čak 5,000 ljudi. U širem kontekstu 60,000 građana čini nešto manje od 10% od ukupnog stanovništva. Pretežno je to stanovništvo iz sjevernog područja Crne Gore što dodatno otežava cjelokupnu priču o migracijama i značajno utiče na ekonomsku (ne)razvijenost ovog područja koja je evidentna.

Dodatno, prema rezultatima istraživanja Evropskog pokreta u Crnoj Gori iz 2016. godine, u 2015. godini (period od januara do oktobra 2015. godine) čak 3,142 osobe sa crnogorskim državljanstvom je apliciralo u Donjoj Saksoniji za azil u Njemačkoj. Tako je, prema rezultatima ovog istraživanja, u ovom djelu Njemačke Crna Gora po broju predatih prijava bila na drugom mjestu, i to iza Sirije. Međutim, Crna Gora nije izuzetak u regionu. Slično je i sa ostalim zemljama kada su u pitanju zahtjevi za azil u Njemačku koja je postala težnja svih emigranata. Prema podacima Evropske kancelarije za azil, samo u 2015. godini je pristiglo više od 185 hiljada zahtjeva za azil u Njemačku pri čemu najveći procentualni udio imaju građani Srbije i Kosova koji čine više od 50%, a zatim slijede Albanija (15%), Sjeverna Makedonija (12%) i Bosna i Hercegovina (10%). Iako Crna Gora zauzima svega 2% u apsolutnim vrijednostima, ukoliko bi uzeli u obzir broj stanovnika taj ishod bi bio drugačije prirode, te je neminovno da bi Kosovo i Crna Gora predvodile u broju aplikanata.

Odlazak visokoobrazovanih i kvalifikovanih kadrova utiče značajno na razvoj privrede. Problem sa kojim se preduzetnici svakodnevno suočavaju jeste dolazak do kvalifikovane radne snage, i kako da istu zadrže, u trenutnim ekonomskim i političkim uslovima uz dodatno otežavajuću okolnost kakva je emigracija. Zbog toga su često preduzetnici primorani da ulažu dodatna sredstva u prekvalifikaciju ili kvalifikaciju radne snage koja je na raspolaganju, što često završava nepovoljnim ishodom zbog činjenice da je potražnja velika, a ponuda mala. Zbog toga je veliki broj radnika u boljoj pregovaračkoj moći u odnosu na preduzetnike. Ukoliko biste prošetali Budvom, tzv. kraljicom turizma, gotovo je nemoguće a da ne primjetite oglase za posao na svakih par koraka. Deficit radne snage u Budvi, i drugim primorskim opštinama, ovog ljeta je postao najočigledniji da su čak pojedini turistički ugostitelji prizivali radnu snagu iz azijskih zemalja.

Ništa bolje nije ni u Hrvatskoj, koja se sa istim problemima suočava već godinama. Nedostatak radne snage je ove godine umalo koštao najprinosniju privrednu granu, turizam. Veliki broj Hrvata svoju karijeru gradi van Hrvatske, u zemljama Zapadne Evrope ili Sjeverne Amerike. Prema dostupnim podacima iz Hrvatske se u periodu od 2013. do 2016. godine iselilo između 100 i 105 hiljada stanovnika, a pojedina istraživanja idu i do 230 hiljada stanovnika. Prema dostupnim podacima Hrvatsku bi do 2050. godine moglo da napusti gotovo 800 hiljada stanovnika, a procjenjuje se da bi iste godine mogla da ima oko 3.5 miliona stanovnika (u odnosu na današnjih 4.1 miliona). Slične procjene u pogledu opadanja broja stanovnika važe i za Crnu Goru, kojoj se predviđa da će 2050. godine imati oko 574 hiljade stanovnika (u odnosu na današnjih 620 hiljada). Pored emigracije, velika prepreka ekonomskom prosperitetu mogla bi da bude starenje stanovništva. Cijeli kontinent je podložan ovom problemu, a stopa prirodnog priraštaja je u trendu opadanja. Torsten Sløk-a iz Dojče banke izvještava da po prvi put u istoriji je broj ljudi koji imaju preko 65 godina veći od broja djece ispod 5 godina. Starenje stanovništva takođe utiče na brojne ekonomske faktore kao što su rast, radna snaga i produktivnost. U trenutnim ekonomskim uslovima, teško je zamisliti postojanje bilo kakvog održivog modela koji bi mogao da stimuliše dalji razvoj. 

Ovo je posebno važno za zemlje Zapadnog Balkana koje i dalje obitavaju napuštenim ekonomskim paradigma za koje se vežu visoka državna potrošnja na socijalne programe, penzije i zdravstvo.

Prema podacima Zavoda za statistiku Crne Gore (MONSTAT) djeca ispod pet godina čine svega 6% od ukupnog stanovništva (37,429) dok broj ljudi iznad 65 godina čine 14% od ukupnog stanovništva (91,965). Dodatno, natalitet je konstantnom padu, dok očekivani životni vijek raste. Sve to igra važnu ulogu u razumijevanju ekonomskih implikacija.

Unutrašnji neprijatelj koji vreba

Pored migracija ka zemljama Evropske unije i Sjeverne Amerike, Crna Gora – mada bi se to moglo opisati i kao regionalni fenomen – se suočava i sa problemom unutrašnjih migracija, pri čemu najveći dio stanovništva teži selidbi u Podgoricu, ili eventualno Budvu. Problem unutrašnjih migracija je neravnomjerni regionalni razvoj zbog čega veliki broj ljudi teži ka ovim gradovima zbog veće ekonomske sigurnosti i boljih prilika za zapošljenje. Prema dostupnim podacima migracioni saldo za opštinu Podgoricu u 2018. godini iznosi 1418, odnosno 2,421 lica se doselilo u Podgoricu dok se 1,003 odselilo. Međutim, treba biti vrlo oprezan sa statističkim podacima ovog tipa imajući u vidu činjenicu da veliki broj građana koji se presele ili odsele iz gradova ne mijenjaju svoje prebivalište. Zbog toga vi ovaj broj mogao biti i značajno veći. Najveći deficit u migracionom saldu ima Bijelo Polje iz kojeg na godišnjem nivou, prema dostupnim podacima, odlazi 580 građana. Prema rezultatima istraživanja Evropskog pokreta jedan od najvećih razloga zbog kojeg je najveći broj azilanata u zemlje Evropske unije sa sjevera Crne Gore jeste disproporcija u ekonomskom, infrastrukturnom i kulturološkom razvoju južnog, centralnog i sjevernog dijela Crne Gore.

Masovne unutrašnje migracije koje su skoncentrisane ka par gradova imaju velike ekonomske, infrastrukturne, zdrastvene i druge posljedice. Primjeri urbanističkog masakra u Budvi i Podgorici su posljedica masovnih migracija i eksplotacije ovih destinacija.

Niđe nebo nije plavo

Problem emigracija bi tek mogao da dosegne svoj vrhunac nakon što su njemačke vlasti usvojile novi paket zakona koji olakšava pristup tržištu rada. Nevladina organizacija Euromost u izjavi za crnogorski portal Bankar tvrdi da bi do kraja godine Crnu Goru moglo da napusti do 10,000 građana pretežno onih sa sjevera. Takav scenario bi bio šokantan, ali ga treba uzeti sa rezervom, zbog same činjenice da su crnogorski podaci vrlo oskudni kada su u pitanju emigracije, te je vrlo teško stvoriti realnu sliku o problemu pa se ona često kreira u skladu sa određenim političkim uvjerenjima. Ipak, sigurno je da će olakšan pristup njemačkom i evropskom tržištu motivisati crnogorske građane da svoju i sreću porodice traže upravo van Crne Gore. To će znatno uticati na neto migracioni saldo pa bi moglo i da se desi da u godinama koje slijede dosegnemo tih 10,000 građana godišnje.

Pitanje emigracija će se u jednom momentu morati naći na vrhu agende crnogorskog društva, ne samo državnih institucija. Privatni sektor je značajno osjetio posljedice tokom ove ljetnje sezone pa je sigurno da je i u njihovom interesu da se povede debata o mehanizmima koje možemo iskoristiti kako bismo pružili ljudima priliku i da u svojoj državi imaju dostojanstven život. Borba za plavo nebo tek predstoji.

Prethodna objava

Leopold Ajami: Životne lekcije se kriju u sportovima

Sljedeća objava

Budućnost kanabisa: Prijetnja ili prilika?

Slične objave
Total
0
Share