Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Zaštita intelektualne svojine osnažuje položaj žena

U mnogim djelovima svijeta, žene se, prema zakonu, ne tretiraju jednako kao muškarci. Naime, žene su u nepovoljnom položaju u raznim domenima...

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su pokazala da ohrabrivanje ekonomskih sloboda vodi ka višoj stopi ekonomskog rasta, povećanom povjerenju u vladu i iskrenost njenih predstavnika, zaštiti građanske slobode, smanjenju siromaštva i poboljšanju ishoda u sektorima zdravstva i obrazovanja. Nažalost, u mnogim zemljama širom svijeta građani nemaju jednak pristup ekonomskim institucijama koje štite ove ekonomske slobode. Na primjer, zvanični zakoni u mnogim zemljama zabranju osobama ženskog pola da posjeduju bilo koji vid svojine, da učestvuju u dobrovoljnoj razmjeni ili da vode biznis.

U 2016. godini, Fraser Institut je objavi važno istraživanje u svom godišnjem izvještaju „Ekonomske slobode svijeta“ – Rodna ravnopravnost u zakonu i njegovi efekti na ekonomske slobode (Fike, 2016). Istraživanje je uključilo kreiranje Indeksa rodnog dispariteta, koji je koristio određene mjere kako bi prikazao polni disparitet u zakonima širom svijeta u pet oblasti: Sloboda kretanja, svojinska prava, finansijska prava, sloboda za rad i pravni status. Godišnji izvještaj ekonomskih sloboda za 2017. godinu koristi blago izmijenjen Indeks rodnog dispariteta kako bi pridao značaju varijacijama u pravnom tretiranju osoba ženskog pola. Ovaj izvještaj objašnjava kako Indeks rodnog dispariteta utiče na rangiranje zemalja širom svijeta na osnovu stepena ekonomskih sloboda, te izučava da li se u društvima u kojima su ove ekonomske slobode izraženije javlja značajni porast rezultata u ekonomskim i socijalnim sferama života kod osoba ženskog pola. Detaljno objašnjen Indeks rodnog dispariteta i njegovi kategorija i podkategorije moguće je naći u Godišnjem izvještaju ekonomskih sloboda za 2017. godinu na sljedećem linku: www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom

1. Indeks rodnog dispariteta

Indeks rodnog dispariteta pokazuje u kolikoj mjeri osobe ženskog pola širom svijeta imaju jednaka prava kao osobe muškog pola, te u kojoj mjeri ovaj indeks utiče na ekonomske slobode. Indeks rodnog dispariteta obuhvata izvještaj Svjetske Banke o osobama ženskog pola, biznisu i zakonu koji prati pravne i regulatorne barijere nametnute osobama ženskog pola i načinu na koji oni ograničavaju njihovu mogućnost da slobodno učestvuju u ekonomskim aktivnostima. Ovaj izvještaj je po prvi put objavljen 2009. godine i od tada se objavljuje na svake dvije godine, a u koraku sa pravnim i regulatornim reformama koje nastaju u međuvremenu. U izvještaju iz 2015. godine, Indeks rodnog dispariteta je obuhvatao čak 41 varijablu iz izvještaja Svjetske Banke o osobama ženskog pola, biznisu i zakonu. Sve obuhvaćene varijable direktno utiču na mogućnost osoba ženskog pola da slobodno učestvuju u ekonomskim aktivnostima, te se ove varijable mogu svrstati u sljedeće kategorije.

S obzirom da je Indeks rodnog dispariteta potekao od formalnih pravnih i regulatornih načela, društvenih norme, religiozni običaji i druga neformalna pravila nijesu obuhvaćena ovom mjerom. Čak i kada postoji formalni pravni institucionalni kontekst koji tretira osobe muškog i ženskog pola podjednako, osobe ženskog pola u nekim državama suočavaju se dodatnim neformalnim barijerama koje ograničavaju njihovo učešće u ekonomskim aktivnostima. U takvim slučajevima, Indeks rodnog dispariteta ne može u potpunosti vjerno prikazati rodnu diskriminaciju koja je prisutna, te zbog toga indeks ekonomskih sloboda neće vjerno odražavati pravo stanje ekonomskih sloboda.

Indeks rodnog dispariteta se kreće u granicama između 1.00 (u zakonu ne postoji rodni disparitet) i 0.00 (rodni disparitet se javlja u svakoj varijabli koja se koristi pri izračunavanju Indeksa rodnog dispariteta). Po posljednjim podacima iz 2015. godine, Indeks rodnog dispariteta se kretao od 0.41 (Saudijska Arabija) do 1.00 (48 zemalja je imalo indeks ove vrijednosti). Indeks rodnog dispariteta je od 1970. godine do 2010. godine na globalnom nivou porastao sa 0.80 na 0.90 indeksnih poena.

Ovakvi podaci konzistentni su sa aspektom da se drušveni i pravni status osoba ženskog pola poboljšao u mnogim društvima u posljednjih nekoliko decenija. Ipak, između 2010. i 2015. godine, ovaj indeks na globalnom nivou se smanjio sa 0.90 na 0.87, a razlog tome je uglavnom veća dostupnost dodatnim podacima nakon 2010. godine

Između 1970. i 1990. godine, zemlje sa najnižim Indeksom rodnog dispariteta bile su većinom zemlje sa afričkog kontinenta, uz nekoliko zemalja Srednjeg Istoka (Saudijska Arabija, Bahrein, Iran i Jordan), kao i nekoliko azijskih zemalja (Nepal i Indonezija). Ipak, počev od 1995. godine, zemlje Srednjeg Istoka i sjevernoafričke zemlje nalazile su svoje mjesto u vrhu tabele zemalja sa najvećom rodnom neravnopravnošću. U 2015. godini, 11 od 15 zemalja sa najnižim Indeksom rodnog dispariteta bili su upravo iz ovog regiona. Međutim, ovakva promjena ne znači povećanje rodne neravnopravnosti u ovom regionu, već ukazuje na uklanjanje barijera pri obavljanju ekonomskih aktivnosti od strane osoba ženskog pola u regionu Supsaharske Afrike.

2. Uključivanje Indeksa rodnog dispariteta prilikom izračunavanja Indeksa ekonomskih sloboda

Indeks ekonomskih sloboda koji je objavljen od strane Fraser Instituta koristi se za mjerenje nivoa ekonomskih sloboda u zemljama širom svijeta, koristeći 42 precizno odabrane varijable koje se rangiraju na skali od 0 (manje ekonomske slobode) do 10 (više ekonomske slobode). Pomenute varijable koje se koriste za mjerenje ekonomskih sloboda grupisane su u pet kategorija.

Prva kategorija: Veličina vlade

Sa povećanjem državne potrošnje, poreza i broja državnih preduzeća, odluke vlade su podvrgnute individualnim preferencama i ekonomske slobode su ugrožene.

Druga kategorija: Pravni sistem i pravo svojine

Zaštita fizičkih lica i njihove svojine je ključni element kako ekonomskih sloboda, tako i civilnog društva.

Treća kategorija: Stabilna valuta

Inflacija smanjuje vrijednost nadnica i štednje; drugim riječima, inflacija smanjuje imovinu ljudi. Stabilna valuta je od ključne važnosti kako bi se zaštitila prava svojine. Kada inflacija nije samo visoka, već istovremeno i sklona promjenama, pojedinci imaju poteškoća da planiraju sopstvenu budućnost, te da efikasno koriste ekonomske slobode.

Četvrta kategorija: Sloboda međunarodne trgovine

Pojedinci treba da imaju mogućnost da slobodno međusobno obavljaju aktivnosti kupovine i prodaje, ne samo u okviru granica sopstvene države, već i na globalnom nivou.

Peta kategorija: Državna regulativa

Vlade država nekada mogu bespotrebno uvesti previše stroge mjere koje ograničavaju pravo obavljanja aktivnosti kupovine i prodaje unutar granica sopstvene države, pravo na uzimanje kredita, pravo na svojevoljni izbor radnika i poslodavca, pa čak i pravo da vodite sopstveni biznis. Ova kategorija odnosi se na mjerenje ograničenja ekonomskih sloboda koja su prouzrokovana pretjeranom državnom regulativom.

Na prvi pogled nije uočljivo da postoji potreba za prilagođavanjem kategorija koje su obuhvaćene Indeksom ekonomskih sloboda. Na primjer, čak i kada postoji izražena rodna neravnopravnost koja se odnosi na pravo svojine ili pravni status, ne postoji validan argument da veličina vlade ili monetarni režim tretiraju osobe različitih polova nejednako. Iz ovih razloga, Indeks rodnog dispariteta koristi se isključivo za drugu kategoriju: Pravni sistem i pravo svojine.

Prilagođavanje Indeksa ekonomskih sloboda koje se odnosi na rodnu neravnopravnost za većinu zemalja ne mijenja drastično ovaj ishod: Prema posljednjim istraživanjima, 48 zemalja nema smanjenja koja se odnose na drugu kategoriju, što znači da je njihov Indeks rodnog dispariteta jednak 1.00. Sa druge strane, 74 države suočile su se sa neznatnim smanjenjem u njihovim ishodima koji se odnose na manje od 0.10 indeksnih poena. To znači da ishodi za 122 zemlje od ukupno 159 zemalja koje su obuhvaćene istraživanjem ekonomskih sloboda su neznatno pod uticajem ovog prilagođavanja. Za mali broj država, koji se najviše odnose na države Srednje Istoga i Sjeverne Afrike, rodno prilagođavanje je rezultiralo u značajnom padu ishoda Indeksa rodnog dispariteta.

Za navedene države, tabelom su prikazani Indeks rodnog dispariteta, neprilagođeno i prilagođeno rangiranje, kao i prikaz za koliko pozicija se zemlja pomjerila na rang tabeli.

Države sa najizraženijim ekonomskim slobodama imaju najmanju prosječnu razliku između rodno-prilagođenih i neprilagođenih ishoda. U prosjeku, države sa neprilagođenim ishodima ekonomskih sloboda, koji ih svrstavaju u prvi kvartil imaju svega 0.045 indeksnih poena razlike između njihovih prilagođenih i neprilagođenih ishoda.

Ova prosječna razlika se povećava sa promjenom sa kvartila: Drugi kvartil (0.052); Treći kvartil (0.079); Četvrti kvartil (0.095). Dakle, ovo je indikator da pri izraženijim ekonomskim slobodama, dolazi do veće rodne ravnopravnosti pod okriljem zakona.

3. Ekonomske slobode i blagostanje žena

Ispitivanje ovog poglavlja se odnosi na utvrđivanje da li društva gdje su ekonomske slobode izraženije i uz prilagođavanje rodnog dispariteta, imaju superiornije ekonomske i društvene ishode za osobe ženskog pola. Četiri ključne kategorije ovog istraživanja su:

  1. ishodi na ekonomskom tržištu i tržištu rada;
  2. zdrastveni ishodi;
  3. obrazovni ishodi;
  4. finansijska samostalnost;

Pomenute kategorije su istraživane kroz objektiv ekonomskih sloboda, uz prilagođavanje koje se odnosi na Indeks rodnog dispariteta. U narednim grafičkim prikazima, 37 zemalja koje imaju ishode ekonomskih sloboda iznad 7.5 poređene su za 33 zemlje kojima je isti ishod ispod 6.0 indeksnih poena. Osim za izvore kod kojih je naročito naglašeno, svi podaci su preuzeti iz izvještaja Svjetske Banke. Ilustrativni karakter sljedećih grafičkih prikaza sugeriše povoljne oblasti za buduća istraživanja, na isti način kao što je indeks objavljen u Svjetskim ekonomskim slobodama inspirisao brojna istraživanja na polju ekonomskih sloboda.

Ishodi na ekonomskom tržištu i tržištu rada

Grafik broj 2 prikazuje da su osobe ženskog pola sklonije učešću na tržištu rada u zemljama koje imaju izraženije ekonomske slobode. Zapravo, osobe ženskog pola imaju dvostruko višu sklonost ka učešću na tržištu rada u državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda u poređenju sa državama sa niskim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda.

Grafik broj 3 prikazuje procentualni prikaz osoba ženskog pola koje su imale „ugrožena zanimanja“. Smatra se da su pojedinci sa „ugroženim zanimanjima“ ukoliko se klasifikuju kao samozaposleni ili kao pojedinci koji doprinose blagostanju svoje porodice. Ovakvi pojedinci imaju manju sklonost ka zaključivanju formalnih ugovora o radu, te veću sklonost da obavljaju poslove u nepoželjnim radnim uslovima. Osobe ženskog pola koje žive u državama sa niskim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda, imaju trostruko višu sklonost da budu zaposleni na radnim mjestima koja se klasifikuju kao „ugrožena zanimanja“, u poređenju sa državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda

Grafik broj 4 poredi procentualni udio osoba ženskog pola koje zarađuju dnevnice ili plate. Različitosti su vidljive na prvi pogled grafikona. Udio osoba ženskog pola koje zarađuju dnevnice u državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda je tri puta viši nego kod država sa niskim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda.

Grafički prikazi 3 i 4 sugerišu da osobe ženskog pola koje žive i rade u državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda imaju veću sklonost da uživaju u stabilnom radnom mjestu sa predvidivim i stabilnim prihodima nego osobe ženskog pola koje žive i rade u državama sa niskim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda.

Zdravstveni ishodi

Grafički prikazi broj 5 i 6 izučavaju dva ključna indikatora zdravstvenih ishoda osoba ženskog pola, njihov očekivani životni vijek, kao i smrtnost tokom perioda trudnoće. Grafik broj 5 prikazuje da osobe ženskog pola koje žive u državama gdje su ekonomske slobode izraženije imaju značajno duži životni vijek – njihov životni vijek duži je u prosjeku za 17 godina.

Obrazovni ishodi

Obrazovni ishodi osoba ženskog pola mjereni su stopom pismenosti. U državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda trebalo bi da postoji veća nagrada za sticanje ljudskog kapitala na tržitšu rada. Zemlje koje značajno ograničavaju ekonomske slobode takođe ograničavaju i ekonomske izbore i stvaraju barijere pri sticanju ljudskog kapitala.

Stope pismenosti za osobe ženskog pola u državama sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda su, u prosjeku, 50% više za odrasle (Grafik 7) i 30% više za adolescente ženskog pola nego u državama sa niskim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda (Grafik 8).

Finansijska samostalnost

Grafik broj 9 prikazuje da osobe ženskog pola koje žive u državama gdje su ekonomske slobode izraženije imaju višu sklonost da imaju račun u banci, što je najčešće i ključni element finansijske samostalnosti, nego žene koje žive u mjestima gdje ove slobode nijesu toliko zastupljene. Podaci pokazuju da čak manje od jedne trećine osoba ženskog pola koje žive u državama sa niskim rangom ekonomskih sloboda posjeduju račun u banci.

Konačno, Subindeks ekonomskih mogućnosti i učešća u ekonomskih aktivnostima, predstavljen od strane Svjetskog konkurentskog foruma, koji se kreće u granicama između 1, za savršenu jednakost, i 0, za savršenu nejednakost, pokazuje da su ekonomske mogućnosti i učešće u ekonomskim aktivnostima usko povezani sa visokim nivoom izraženosti ekonomskih sloboda.

4. Završna riječ

Ova publikacija obezbijeđuje pregled korišćenja Indeksa rodnog dispariteta za prilagođavanje druge kategorije, pravnog sistema i prava svojine Indeksa ekonomskih sloboda. (Detalji su dostpuni na linku: https://www.fraserinstitute.org/studies/ economic-freedom-of-the-world-2017-annual-report) Kao rezultat ovakvog prilagođavanja podaci koji su objavljen i u Indeksu ekonomskih sloboda sada uzimaju u obzir i činjenicu da neke države formiraju dodatne pravne i regulatorne barijere za obavljanje ekonomskih aktivnosti od strane žena. Na taj način, ovaj indeks obezbijeđuje procjenu ekonomskih sloboda koja vjernije prikazuje realno iskustvo cjelokupne populacije, kako osoba ženskog, tako i osoba muškog pola.

Za većinu zemalja za koje izmjeren pomenuti indeks, ishodi rodnog prilagođavanja nijesu znatno uticali na njihove rezultate. Ipak, za većinu država područja Srednjeg Istoka i Sjeverne Afrike pomenuti proces prilagođavanja rezultirao je u značajnom smanjenju ranga koji se odnosi na ekonomske slobode. U prošlosti, ekonomske slobode u pomenutim zemljama bile su precijenjene, zbog toga što su ishodi kategorije 2 evidentirali iskustva samo polovine populacije.

Istraživanje obrazaca koji se ponavljaju u podacima dovodi do optimističkih zaključaka. Promjene u prosječnom globalnom rodno-prilagođenom ishodu sugerišu da je paritet pod okriljem zakona bio u opštem porastu od 1970. godine. Tokom ovog vremenskog perioda, inicirani su brojni pokreti kako bi se uspostavila viša rodna ravnopravnost – pa čak i u mjestima gdje je rodna diskriminacija najviše izražena.

Pored toga, poređenje razvojnih ishoda prilikom poređenja osoba ženskog pola koje žive u državama sa izraženijim ekonomskim slobodama sa osobama koje žive u državama gdje su ekonomske slobode manje izražene, sugeriše da su ekonomske slobode korelisane sa povoljnim ekonomskim mogućnostima, zdravstvenim i obrazovnim ishodima i finansijskom samostalnošću za osobe ženskog pola.

OSTAVITE ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Ovdje unesite Vaše ime

Popularno

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli...

Roman Jakič: Evropska unija nudi značajne prilike mladima

Na izborima za Evropski parlament koji su održani u maju 2019. godine, Savez liberala i demokrata Evrope (eng. ALDE) u koaliciji sa...

Preporuka uredništva

Održan Crnogorski ekonomski forum u Arizoni

Finiks, Arizona - U Arizonu po prvi put organizovan je Crnogorskui ekonomski forum u saradnji sa organizacijama Luča Institut i Arizona Talks.

Međunarodna koalicija: Pet godina neupsjeha – Otvoreno pismo direktoru SZO Dr. Tedros Ghebreyesus

Podgorica, Crna Gora - “Pet godina neuspjeha!” – To je poruka koja je proslijeđena novom direktoru Svjetske zdrastvene organizacije Dr. Tedros Ghebreyesus-u...

Intervju sa Slobodanom Franetom – ekonomista i predsjednik Luča Instituta

Originalan izvor ovog razgovora možete pronaći na sajtu Udruženja paraplegičara Podgorice. UPP: Na samom početku razgovora, zamolio bih Vas...