Budućnost kanabisa: Prijetnja ili prilika?

Kome smeta Paypal?

Zamislite sljedeću situaciju: Uložili ste dosta truda, vremena i energije u savlađivanju programiranja i dizajniranja veb sajtova. Ne želite da radite za...

Vutra, džokavac, gandža, buksna, mara, džidža, motalica, gras. Sve je ovo zajednički naziv za biljku koja potiče iz Centralne Azije, a koja u sebi sadrži tetrahidrokanabinol (THC) i koja svake godine dvadesetog aprila okuplja milione ljudi na međunarodnu proslavu i uživanje u istoj. Riječ je o kanabisu.

Prije nešto manje od godinu dana, Kanada je postala tek druga država na svijetu koja je legalizovala korišćenje kanabisa u rekreativne svrhe. Gruzija, Južna Amerika i Urugvaj su takođe legalizovali rekreativnu upotrebu kanabisa, ali je prodaja zabranjena zakonom. U Sjedinjenim Američkim Državama, jedanaest saveznih država i dvije teritorije su legalizovale kanabis u rekreativne svrhe, ali je na federalnom nivou kanabis zabranjen.

Istraživanja pokazuju da je u američkoj saveznoj državi Kolorado nakon legalizacije kanabisa u rekreativne i medicinske svrhe u novembru 2012. godine procenat tinejdžera koji su koristili kanabis pao sa 25% na 21%. Samo u 2018. godini je ista američka savezna država prihodovala od poreza na prodaju kanabisa 237 miliona eura, a novac je mahom trošen na kampanje koje su bile usmjerene na suzbijanje korišćenja narkotika ili na obrazovne programe za mlade.

Dobar, loš, zao kanabis

Kanabis, kao i svaki drugi proizvod, ima svoje dobre i loše strane. Kanabis se može koristiti kao sredstvo za ublaživanje, ili eliminisanje, mučnina, pogotovo kod onih ljudi koji su izloženi hemoterapiji. U tom slučaju zbog velike doze zračenja koja izaziva mučninu i konstatni nagon za povraćanje, upotreba kanabisa može suzbiti i/ili eliminisati nagon za povraćanjem veoma efikasno. Takođe, kanabis može biti od pomoći i ljudima koji se suočavaju sa multiplom sklerozom ili paralizom ili može uticati na apetit kod ljudi koji se bore sa HIV/AIDS-om.

Studije pokazuju da je kanabis znatno sigurniji nego neki drugi medikamenti koji su propisani od strane doktora, a koji liječe iste simptome. Primjera radi, ukoliko koristite tablete protiv bolova veća je vjerovatnoća da ćete postati zavisnik od takvih tableta nego recimo od kanabisa koji vam takođe može pomoći u eliminisanju bolova.

Međutim, kanabis može imati i loše strane. Jedna od njih je što često korišćenje kanabisa utiče negativno na kratkoročnu memoriju i na kognitivne sposobnosti. To znači da bi česta i prekomjerna upotreba kanabisa mogla znatno uticati na vaše sposobnosti pamćenja, mišljenja, učenja i slično. Pušenje kanabisa, takođe, utiče na plućnu maramicu i može značajno uticati na njeno stanje, kao uostalom i svaki drugi duvanski proizvod. Ipak, kanabis se može naći i u formi ulja ili tableta, koje imaju isti uticaj odnosno efekat na zdravlje čovjeka.

Istraživanja su pokazala da se broj automobilskih nesreća i incidenata na poslu povećava u državama u kojima je došlo do legalizacije kanabisa u rekreativne svrhe. Primjera radi, u američkoj saveznoj državi Kolorado je broj saobraćajnih nesreća koji su se desili pod dejstvom kanabisa povećan za 14%, ali broj fatalnih nesreća ne odstupa od broja nesreća u susjednim američkim saveznim državama gdje kanabis nije legalizovan.

Ima li tu keša?

Imajući u obzir da je kanabis i dalje ilegalan u mnogim državama teško je procijeniti veličinu tržišta jer je najveći dio tržišta i dalje na tzv. crnom tržištu. Međutim, u godišnjem Evropskom izvještaju o kanabisu procjenjuje se da ukoliko bi sve države u Evropi legalizovale kanabis u rekreativne i medicinske svrhe do 2028. godine, da bi vrijednost tržišta bila na nivou od 115 milijardi eura, pri čemu bi tržište za upotrebu kanabisa u rekreativne svrhe bilo na nivou od 60.3 milijarde eura, dok bi tržište za upotrebu kanabisa u medicinske svrhe bilo na nivou od 55.2 milijarde eura. Ukoliko vam je teško da pojmite veličinu takvog tržišta dovoljno je reći da je to 26 puta Bruto domaći proizvod Crne Gore, odnosno pomnožite sa 26 puta sve ono što se u Crnoj Gori proizvede na nivou roba i usluga u jednoj godini (danas).

Legalizacija kanabisa podstiče rast i razvoj ekonomije. U Sjedinjenim Američkim Državama industrija kanabisa mogla bi da dostigne vrijednost od 24 milijarde američkih dolara do 2025. godine. Trenutno se na svaki potrošeni američki dolar generiše prihod od ekonomskih aktivnosti između 2.13 i 2.40 američkih dolara. Od legalizacije kanabisa najveće benefite uživaju industrije turizma, bankarstva, hrane, nekretnina, građevine i prevoza. U američkoj saveznoj državi Kolorado prihodi od poreza na prodaju kanabisa su tri puta veći od prihoda na porez od prodaje alkohola.

Legalizacija kanabisa eliminiše crno tržište i oduzima priliku narko kartelima, organizovanim kriminalnim grupama i uličnim bandama izvore finansiranja. Legalizacija kanabisa u Koloradu i Vašingtonu je prema podacima Američkog saveza za zaštitu građanskih sloboda “koštala“ meksički narko kartel oko 2.7 milijardi američkih dolara.

Nivo kriminalnih aktivnosti opada nakon legalizacije. Istraživanja pokazuju da u američkim saveznim državama u kojima je došlo do legalizacije kanabisa došlo do smanjene potražnje za alkoholom što je rezultiralo smanjenjem nasilja jer istraživanja pokazuju da je alkohol u 40% slučajeva bio uzrok nasilnih zločina. Takođe, legalizacija kanabisa bi dovela i do ukidanja trošenja resursa koji se koriste u borbi protiv nje, te bi ti resursi mogli biti usmjereni na druge aktivnosti koje bi bile od koristi za jedno društvo.

Porez koji bi bio prikupljen od prodaje legalnog kanabisa bi mogao da bude usmjeren na programe koji su od javnog značaja. Primjera radi, prihodi od poreza na prodaju kanabisa bi mogli biti usmjereni na obnove vrtića, škola i fakulteta u Crnoj Gori i slično.

Legalizacija kanabisa otvara priliku za nova radna mjesta. Otkada je legalizovan kanabis u nekolicini američkih saveznih država, otvoreno je preko 120 hiljada radnih mjesta, a procjenjuje se da bi do 2020. godine taj broj mogao da poraste na 300 hiljada radnih mjesta.

Kanabis u Crnoj Gori

Zakonski okvir u Crnoj Gori kanabis smatra zabranjenom supstancom, pa je posjedovanje, proizvodnja i distribucija zabranjena zakonom. Međutim, prema rezultatima istraživanja Parlamentarnog instituta iz 2016. godine „…Uzgoj konoplje, odnosno kanabisa koji sadrži najviše do 0,2% psihoaktivne supstance, tetrahidrokanabinola (THC), u suvoj materiji biljke, u Crnoj Gori dozvoljen je isključivo u prehrambene i industrijske svrhe. Ova oblast regulisana je Pravilnikom o sadržaju zahtjeva i dozvole za gajenje maka i konoplje (Službeni list Crne Gore br. 27/14), u kome se navode oblik i sadržaj zahtjeva, kao i obrazac i sadržaj dozvole za gajenje konoplje u navedene svrhe.“

Pitanje legalizacije kanabisa u medicinske svrhe je bilo aktuelizovano 2014. godine kada je nekolicina poslanika iz redova Demokratske partije socijalista (DPS), Pozitivne Crne Gore (PCG) i Liberalne partije Crne Gore (LPCG) izrazila podršku eventualnim izmjenama zakona kojim bi se kanabis legalizovao u medicinske svrhe. Ipak, Ministarstvo zdravlja, na čijem je čelu tada bio Miodrag Radunović, nije bilo spremno na taj potez pa je tako legalizacija kanabisa u medicinske svrhe pala u zaborav. U međuvremenu su Sjeverna Makedonija i Hrvatska legalizovale upotrebu kanabisa u medicinske svrhe, a Hrvatska je čak i dekriminalizovala upotrebu u rekreativne svrhe.

U razgovoru za Vjesnik slobode sa gospodinom Andrijom Popovićem, predsjednikom Liberalne partije Crne Gore i poslanikom u Skupštini Crne Gore, smo saznali da bi pitanje legalizacije kanabisa moglo da se vrlo brzo nađe ponovo na dnevnom redu Skupštine Crne Gore, te da je vrijeme i da naša država konačno počne da prati svjetske i naučne trendove u svakoj oblasti, pa i u ovoj.

Legalizacija kanabisa u Crnoj Gori, bilo i medicinske ili rekreativne svrhe, bi zasigurno stvorila više koristi nego štete. Ukoliko bi se oslanjali na iskustva drugih država u ovoj oblasti, onda je sigurno da bi legalizacijom kanabisa uspjeli da smanjimo procentualni broj adolescenata koji bi koristili kanabis, a istovremeno bi korisnicima omogući pouzdaniji pristup kanabisu koji bi prolazio kroz određene kontrole. Zatim, industrija kanabisa bi u Crnoj Gori mogla da otvori novi broj radnih mjesta, ali isto tako i da privuče novi kontigent direktnih stranih investicija od strane kompanija koje ulažu u istraživanje i razvoj ove industrije, kao što je to bio slučaj sa Kanadom.

Naposljetku, kroz prihode od poreza na prodaju kanabisa Vlada Crne Gore bi mogla da investira u projekte koji su od javnog značaja i u poboljšanje obrazovnih programa. Teško je procjeniti koliko bi ovi iznosi bili, ali imajući u vidu trenutnu visinu budžeta Crne Gore, oni svakako ne bi bili zanemarljivi.

Budućnost kanabisa: prijetnja ili prilika?

Priča o legalizaciji kanabisa u Crnoj Gori je i dalje tabu tema. Jedan od razloga za takvo stanje može biti i snažan uticaj crkve, odnosno religije generalno, na to i slična pitanja, a drugi je nedovoljna informisanost građana, pa i plasiranje nepouzdanih ili netačnih informacija zarad “zaštite” građana. Kanabis se danas smatra više prijetnjom po društvo, nego kao eventualna prilika za ekonomski razvoj.

Da li će Crna Gora po ovom pitanju zaostajati za svojim komšijama, ili će preuzeti ulogu lidera u regionu – sve češći termin – teško je procjeniti. Čini se da je to pitanje političke volje i kalkulisanja da li takva pitanja mogu ugroziti rejting političkih partija u Crnoj Gori. Uostalom da se manje-više sve odluke donose u interesu političkog rejtinga imali smo prilike da vidimo i prije nekoliko dana kada nije prošlo usvajanje Zakona o partnerstvu lica istog pola. Tada su političke partije pokazale koliko se olako igraju sa ljudskim pravima i slobodama, pa zašto bi i ovo pitanje bilo drugačije.

OSTAVITE ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Ovdje unesite Vaše ime

Popularno

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli...

Roman Jakič: Evropska unija nudi značajne prilike mladima

Na izborima za Evropski parlament koji su održani u maju 2019. godine, Savez liberala i demokrata Evrope (eng. ALDE) u koaliciji sa...

Preporuka uredništva

Učili o vezama filozofije i preduzetništva

Prag, Češka Republika - Posredstvom podgoričkog ogranka Luča Instituta za međunarodnu ekonomiju iz SAD, 40 studenata iz Crne Gore i Albanije nastupilo...

Otvoren konkurs za nagrade KAKTUS 2020

Beograd, 05. avgust 2020. – Marketing mreža raspisala je konkurs za 6. nacionalnu dodelu godišnjih nagrada – KAKTUS 2020. Nagrade se dodeljuju u 24...

Kritičarima (neo)liberalizma

Ukoliko ste ljubitelj (ekonomske) istorije onda ste vjerovatno analizirajući poslednjih par decenija, pa i vjekova, uspjeli da zapazite obrazac koji se javlja...