Ko će da brani Evropu od nje same?

Da li je evropska vojska prilika za ujedinjenje Evrope?

Kriza crnogorske (ekonomske) stvarnosti

Crnogorsko društvo – istorija najbolje svjedoči – je rijetko ostajalo imuno na globalne potrese, a takav je slučaj i sa ovogodišnjim izazovima...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli...

Kritičarima (neo)liberalizma

Ukoliko ste ljubitelj (ekonomske) istorije onda ste vjerovatno analizirajući poslednjih par decenija, pa i vjekova, uspjeli da zapazite obrazac koji se javlja...

Oda omladini

Ono u čemu čovjek provede svoju mladost, on na tome i ostari, a ono u čemu čovjek ostari on na tome i...

Zarobljena država, sumorna dijagnoza

Postoji virus koji razara svaku državu Zapadnog Balkana. Zahvaljujući tom zaraznom i uništavajućem virusu, velika većina stanovnika ovog regiona neće osjetiti bogatstvo...

Ko će da brani Evropu od nje same? Tako bi danas parafrazirali latinsku umotvorinu. “Ova Evropa, u opakoj zaslijepljenosti uvijek spremna sama sebi potajno udariti u srce, leži danas u velikim kliještima između Rusije, s jedne, i Amerike, s druge strane.“ Ovo je mogao juče da izjavi neki briselski političar ili general? Ali Martin Hajdager napisao je ove riječi još 1953., iza njega možemo ih naći još mnogo, kroz decenije i vjekove. A sve su usmjerene ka istoj misli: Kako očuvati mir i bezbjednost u Evropi?

Sa pravom se to danas uz bojazan pitaju oni koji žele ujedinjenu i naprednu Evropu. Nazire se preraspodjela snaga na svjetskoj šahovskoj tabli, stari savezi zapada poljuljani su politikom predsjednika Sjedinjenih Američkih Država, Donalda Trampa, a razvoj situacije pomno prate i Rusija i Kina, ne uvijek pasivno i bez pretenzija da makar „zabibere“ odnose starih saveznika.

Iako NATO kao najveći vojni savez koji brani Evropu, sa ove strane Atlantika niko zvanično ne dovodi u pitanje, ipak se ponovo govori o formiranju Evropske armije. Dok Donald Tramp prijeti Evropi da ih SAD više neće braniti, njegov francuski kolega Makron razljutio ga je porukom da “moramo imati Evropu koja će moći da se brani, ne samo oslanjajući se na SAD”.

Francuska ima dugu tradiciju igre ping pong-a sa Vašingtonom i NATO, ali se nakon više decenija na čelu najveće države EU nalazi lider koji ima napoleonske pretenzije da ponese barjak Evrope i slobodnog svijeta. Njegova je vizija snažne i suverene Evrope koja može da se odbrani od interesa Rusije i Kine, ali čak i SAD ako zatreba.

Da Evropa može biti meki trbuh Zapadnog svijeta i poprište globalnih sukoba mnogo većih interesa jasno je i Angeli Merkel, koja je krajem prošle godine u Evropskom parlamentu kazala da je Vojska Evropske unije vizija za budućnost i da ta vojska nije protiv NATO već njegova podrška, dok je Junker, odlazeći šef Komisije prepoznao ovu armiju kao garant mira i kraja sukoba među evropskim nacijama. Da ni Makron ni novi saziv Parlamenta na koji presudan uticaj imaju njegovi liberali i demohrišćani Merkelove, nije mnogo odstupio od ove ideje dokazuje julska vojna parada u Parizu povodom pada Bastilje, na kojoj su u prvi plan istaknuti vojni kapaciteti EU, nove vojne tehnologije i plan evropske vojne saradnje uz marš počasnih gardi država EU.

Zanimljivo je da su se ovakvim pretenzijama novih lidera evropskog kontinenta usprotivili, osim ljutitog Donalda, i NATO zvaničnici, dok predsjednik Rusije Vladimir Vladimirovič Putin zvanično nije imao ništa protiv. Očigledno je da i preko ovoga pitanja Istok i Zapad pokušavaju da slome koplja na Evropi.

Jasno da je Vojska Evrope neminovna pretpostavka za dublju integraciju i federaciju evropskih država kakvima ih zamišlja evropska vrhuška, pa čak i nova šefica Evropske komisije Ursula fon der Lajer koja je otvoreno zagovarala „Sjedinjenje Evropske Države“. No, postavlja se pitanje na koji način forrmirati vojsku od 28 različitih nacija, sa različitim jezicima, kulturama i političkim interesima. Da li su Sjedinjenje Evropske Države pretpostavka Armiji ili suprotno pokazaće decenija pred nama, možda i decenije.

Zašto uopšte vojska?

Vojska je uprkos svakom napretku civlizacije, ostajala od najstarijih društava najznačajniji format odbrane i važan faktor međunarodnih odnosa. Ako nema vojske, suverenitet se dovodi u pitanje jer teritorija više nema odgovarajuće odbrambene mehanizme. Vojni savezi kao što je Sjevernoatlanski savez ne stvaraju ujedninjenu vojnu silu svih država članica. U pitanju je saradnja, a ne spajanje. Osim što se štite od treće strane, države ne moraju da brinu ni o međusobnom ugrožavanju jer su se odrekle pretenzija jedne na drugu.

Osim toga, postoji sasvim logičan slijed događaja u slučaju da se vojske ujedine. Ako već imamo jaku ekonomsku saradnju i imamo zajedničku vojsku šta onda stoji na putu dubljoj političkoj integraciji? Da li nakon evropske vojske možemo govoriti o stvaranju Evrope kao jedne jedinstvene države. Takva država bi bila moćna, no mnoge članice i sada se plaše za svoj suverenitet i nacionalnu posebnost, što je i ojačalo desnicu i populiste, pa se postavlja pitanje kakve bi tek ovo političke efekte ostavilo.

Na sličan način je i došlo do neuspjeha jednog od pokušaja stvaranja evropske vojske. Ne dugo nakon osnivanja Sjevernoatlanskog saveza ideja o stvaranju nadnacionalne evropske vojske bila je umnogome ojačana Plevenovim planom. Originalni plan prolazi kroz manje modifikacije kako bi sve strane bile zadovoljne i ugovor je potpisan 1952. godine. Sve što je preostalo bila je ratifikacija u parlamentima Francuske, Zapadne Njemačke, Holandije, Belgije, Luksemburga i Italije. Ideja da države potpisnice više ne mogu ratovati jedne protiv drugih bila je i više nego prihvatljiva. Ipak, budući da države potpisnice više ne bi imale nacionalnu vojsku, one, samim tim, više ne bi mogle da same objave rat. Dakle, suverenitet gubi značajan faktor, više nije apsolutan.

Odnos Evropske vojske sa NATO

Ako bi došlo do stvaranja evropske vojske naišli bi na sasvim validno pitanje: Šta se dešava sa odnosom Evropska unija – Sjevernoatlanski savez?

Stvaranje evropske vojske može ojačati odnose između ove dvije organizacije. Veliki broj članica Evropske unije takođe spada i među članice Sjevernoatlanskog saveza, dakle nije nemoguće zamisliti scenario u kojem bi evropska vojska bila podržana i ojačana od strane Sjevernoatlanskog saveza. U prilog tome ide i sama ideja Sjevernoatlanskog saveza, ideja bezbjednosti i saradnje, a što su pojedinačne članice jače to je jača i organizacija. U svom govoru u Evropskom parlamentu krajem 2018. godine, Angela Merkel njemačka kancelarka, govoreći da je neophodno imati viziju budućnosti sa Vojskom Evropske unije, kazala je da ova Armija neće biti oponent NATO već njegov snažan stub.

Druga opcija je da postojanje vojske jednostavno ne utiče na odnose. Dvije organizacije, mada imaju dodirnih tačaka, ne zavise jedna od druge. Dakle, dok god ne postoji potencijal prijetnje sa jedne ili druge strane, vojska kao vojska ne bi trebala da pokvari odnose.

Treća opcija, stvaranje tenzija, mada kada se uzmu činjenice iz prve opcije jeste manje vjerovatna. U ovom slučaju Evropska unija definitivno nije u prednosti. Sjedinjene Američke Države same izdvajaju daleko više sredstava za vojsku nego bilo koja druga država. Čak i kada bi se oformila evropska vojska jednostavno ne bi mogla da parira vojnoj moći Sjevernoatlanskog saveza. Finansiranje ove organizacije može biti predmet spora i samih članica država Evrope, no, kako im je na to odgovorila Merkel, ako mogu sada da izdvajaju za NATO toliko novca, zašto ne bi mogli isti novac da daju i za Evropsku vojsku? Da li će njen nasljednik na čelu najmoćnije države Evrope imati isti senzibilitet prema evropskom jedinstvu, ostaje da vidimo.


Stavovi u ovom tekstu su isključivo lični stavovi autora/ke, i ne predstavljaju zvanične stavove nevladine organizacije Mreža za globalne komunikacije. Cilj ovih tekstova je podsticanje konstruktivnog dijaloga koji će voditi ka većoj slobodi, odgovornosti i prosperitetu crnogorskog društva.

OSTAVITE ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Ovdje unesite Vaše ime

Popularno

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli...

Roman Jakič: Evropska unija nudi značajne prilike mladima

Na izborima za Evropski parlament koji su održani u maju 2019. godine, Savez liberala i demokrata Evrope (eng. ALDE) u koaliciji sa...

Preporuka uredništva

Prijavi se za besplatnu radionicu – Bezbjednost na internetu u doba pandemije

Nevladino udruženje „Digitalizuj.Me“, u saradnji sa UNICEF-om i Telenorom, organizuje treću u nizu online radionica, ovog puta na temu „Online i offline stilovi komuniciranja...

Uhvati me ako možeš

Politička previranja uvijek su bila obilježene lažnim vijestima. No njihov intezitet se širenjem komunikacionih tehnologija znatno pojačao. Osim toga, fenomen lažnih vijesti...

Učitavanje ljudskih prava u Skupštini Crne Gore

Da li je Crna Gora spremna za krupan civilizacijski iskorak ka ljudskim pravima i slobodama? Jesmo li zaista prvi put pred ovakvim...