Crna Gora između velikih sila

Crna Gora je kroz svoju bogatu istoriju često pravila hrabra i važna savezništva koja su za cilj imala njeno opstajanje i jačanje u regionu koji je često bio pogađan ratovima, nemaštinama, i velikodržavnim projektima. Danas se još jednom moramo suočiti sa izborom između liberalno-demokratskih vrijednosti sa jedne strane, i vrijednosti autokratskih društava sa druge strane.

Analizirajući političku scenu danas možemo bez sumnje govoriti o četiri veoma moćne sile koje su relevantne za budućnost Crne Gore. Sile sa kojima manje države, poput naše, pokušavaju ostvariti kontakte u nadi da će izbor biti onaj pravi. Nevjerovatno je koliko se red velikih sila mijenjao, posebno od početka dvadesetog vijeka. Danas imamo tradicionalno moćnu Rusiju, dominantnu silu sa kraja prošlog vijeka Sjedinjene Američke Države, iz pepela obnovljenu Njemačku i strpljivu Kinu, opet, kao sile među kojima gravitira crnogorskog pitanje. No, prije nego što se upustimo u analizu političke pozicije Crne Gore između gore navedenih sila red bi bio da se osvrnemo na prošlost, preciznije na period od Berlinskog kongresa do danas.

Berlinski kongres je od Crne Gore stvorio međunarodno priznatu državu, mada bi njen status bio promijenjen iz de facto u de jure priznatu državu i da je Sanstefanski ugovor bio prihvaćen. U tom trenutnku umjesto Sjedinjenih Američkih Država i Kine imamo Veliku Britaniju, Francusku i Austrougarsku, a od te tri države jedino je Austrougarska bila realna opcija za Crnu Goru. Rusija je definitivno bila opcija ka kojoj se Crna Gora mogla okrenuti, dok je Njemačka navodno bila neutralna. Kralj Nikola je odabrao svoju stranu, bez mnogo dileme, pa je državna politika mahom bila okrenuta ka Rusiji. Ovo se vidi u njegovoj politici, ali u književnim djelima. Dolazimo do 1914. i atentata na Franca Ferdinanda. Kao i godinu ranije crnogorsko uključivanje je, ako objektivno sagledamo, proizvod sentimentalnosti; u to da li je uključivanje iz sentimentalnosti bila dobra ili loša odluka ovom prilikom nećemo ulaziti. Zaista, drugog odgovora nema, Crna Gora nije bila akter u atentatu na bilo koji način. Austrougarska nije imala direktan razlog zbog kojeg bi pažnju usmjerila ka Crnoj Gori. Naravno, argument da bi jednostavno došlo do potrebe za širenjem teritorije i kompletiranjem tog prostora može naći svoje mjesto u diskusiji. Nije teško zamisliti scenario u kojem bi Austrougarska jednostavno okupirala Crnu Goru nakon što bi porazila Srbiju. Takođe nije teško zamisliti scenario u kojem Austrougarska prihvata crnogorsku neutralnost u konfliktu i samim tim prihvatila njenu nezavisnost, možda i djelimično iz potrebe da se sukob ne bi nastavio. Naravno u oba slučaja govorimo o hipotetičkom ratu ograničenom samo na Austrougarsku i Srbiju.Svakako Crna Gora ne bi ratovala protiv Srbije, samim tim jedine opcije bile su neutralnost ili rat na strani Srbije. Kralj Nikola je izabrao rat i za razliku od proteklih četrdesetak godina tokom kojih su njegove odluke češće donosile više dobrog nego lošeg ova odluka dovodi do nestanka Crne Gore nakon Prvog svjetskog rata.

U narednih manje-više sedamdeset godina zaista nije bilo mnogo prostora za okretanje velikim silama. Period između dva svjetska rata bio je okarakterisan povratkom Sjedinjenih Američkih Država u izolacionističku politiku, Evropa se još uvijek oporavljala od rata. Nije bilo više jednako moćnih mogućnosti. A nakon Drugog svjetskog rata nije ni bilo potrebe. Nesvrstani i sukob između Tita i Staljina pokazali su da je Jugoslavija bila država kojoj nije bilo neophodno da se prikloni ni jednoj ni drugoj strani. Ma koje zamjerke našli u jugoslovenskoj politici i generalno sistemu, jedno je sigurno, to jeste bila uticajna sila. Ipak, Crna Gora ne može sebi da priušti luksuz kakav je Jugoslavija imala. Ona mora da se odluči, a danas postoje četiri dominantne opcije. Njemačka, kao predvodnica Evropske unije, Sjedinjene Američke Države, Rusija i Kina. Na prvi pogled Crna Gora je već odlučila, ušla je u NATO i planira da uđe u EU, dakle Rusija i Kina, uzimajući današnju situaciju u svijetu više nisu opcija, zar ne?

Nije baš u potpunosti tako. Sjevernoatlantski savez, poznatiji kao NATO, ne eliminiše mogućnost dobrih odnosa sa Rusijom; ne bi trebalo da bude tako. Posebno u slučaju Crne Gore, ne zato što je Crna Gora specijalno moćna ili neophodna, već zato što Rusiji treba uticaj na Balkanu. Gubitak uticaja na Balkanu bi odvojio Rusiju još više od Evrope, što ne bi bilo povoljno za njihovo dalje širenje uticaja na Evropu. Dobra stvar je u tome što je Crna Gora kao država na neki način potrebna svim stranama. Svjedoci smo da Kina pronalazi svoje mjesto u našoj državi bez obzira na klimave odnose sa Sjedinjenim Američkim Državama. Sa druge strane ako izjednačimo Sjedinjene Američke Države sa Sjevernoatlantskim savezom, budući da jeste u pitanju najmoćnija država unutar NATO-a i u isto vrijeme izjednačimo Njemačku sa Evropskom unijom iz relativno sličnih razloga uvidjećemo da postoji obostrano kretanje ka boljem odnosu.

Počnimo od Rusije, objektivno najmanje prisutne države kod nas. Činjenica da je Crna Gora Rusiji uvela sankcije bez sumnje šteti viševjekovnim prijateljskim odnosima. Uz to, uprkos tome što ulazak u NATO ne bi trebao da utiče na odnose, teško je reći da se u praksi odnosi ne kvare nakon što do ulaska dođe. Sa druge strane mora se uzeti u obzir i položaj Rusije, od 2014. njena moć i uticaj slabe, petogodišnja suspenzija prava glasa u Savjetu Evrope, koja je tek nedavno ukinuta, sankcije, izbacivanje iz G8, sada G7. Uzimajući položaj Rusije izgleda kao da je okretanje na suprotnu stranu bio prikladan potez, no Rusija je i ranije prolazila kroz krize i vraćala se na scenu svjetskih sila, tako da je definitivno ne treba otpisati sa liste opcija.

Kineska civilizacija postoji hiljadama godina sa razlogom, nikada nisu bili skloni žurbi. Danas, pak, rapidno probijaju put ka brojnim državama, ponegdje i bukvalno. Ako se uzme u obzir da raste crnogorski interes ka učenju kineskog jezika, da su uključeni u infrastrukturne projekte od najvećeg značaja u našoj državi, kao i da to nije jedini primjer saradnje između Crne Gore i Kine očigledno je da su vrata ka Kini otvorena. Uz to nam u prilog ide i to što nikada nismo priznali Tajvan. Ipak, uprkos svim pozitivnim odlikama ovog odnosa problem bi mogao nastati ukoliko se odnosi Kine i Sjedinjenih Američkih Država ne poboljšaju, ili makar ne pogoršaju. U datom trenutku ne možemo da tvrdimo kako bi Crna Gora reagovala u hipotetičkom pogoršanju odnosa između Kine i Sjedinjenih Američkih Država, no ako pogledamo uvođenje sankcija Rusiji ne bi bilo isključeno da bi se sličan događaj mogao ponoviti samo sa drugim akterima. Naravno, u slučaju da ne dođe do pogoršanja odnosa između te dvije sile, realno je zaključiti da se partnerstvo Crne Gore i Kine može nastaviti kao i do sada.

SAD još uvijek budi različite reakcije kod naših građana, no to ne mijenja činjenicu da smo još od obnove nezavisnosti išli ka ulasku u NATO, što se i dogodilo 2017. Potreba Crne Gore da bude u dobrim odnosima sa objektivno najmoćnijom vojnom silom planete je jednostavna. Crna Gora sama nije sposobna da se brani od drugih država. Postavlja se validno pitanje, zbog čega bi se uopšte morali braniti, pitanje koje je veoma dobro i pitanje čiji odgovor je suštinski subjektivan i u tom smislu bi mogao imati značenje stare mudrosti bolje spriječiti nego liječiti. Sa druge strane Crna Gora je NATO savezu potrebna kako bi se između ostalog kompletiralo Jadransko more. Konkretna veza na relaciji Crna Gora – Sjedinjene Američke Države nije pretjerano jaka, no zajedničko članstvo u NATO ih spaja i samim tim stvara povoljan odnos.

Na kraju, ali ni u kom slučaju manje bitna od ostalih, Njemačka. Trenutna situacija pokazuje prelaz iz nezainteresovatnosti, iz vremena Bizmarka, do prilično aktivne uloge Njemačke i Evropske unije na prostoru Zapadnog Balkana. Njemačka je u više navrata pružala podršku Zapadnom Balkanu na putu ka Evropskoj uniji, a Crna Gora, koja je već članica Sjevernoatlantskog saveza, jeste na putu ka ulasku u Evropsku uniju. Ovo u neku ruku svodi broj opcija sa četri na dvije, možda tri, budući da odnos sa Sjedinjenim Američkim Državama koji je potvrđen članstvom u NATO, obično za sobom povlači i dobre odnose sa Njemačkom i ostalim državama koje su unutar saveza. Crna Gora je izabrala zapadne sile, u to nema sumnje. Izabrala je Evropu i međunarodne organizacije koje su na prostoru Evrope najprisutnije, dakle Evropsku uniju i NATO. Budući da je Evropska unija ekonomski gigant, a da NATO pruža bezbjednost, moglo bi se reći da je Crna Gora osigurala sve što joj na tom planu treba. No, vrijeme će ipak pokazati da li smo dovoljno politički mudri.

OSTAVITE ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Ovdje unesite Vaše ime

Popularno

Roman Jakič: Evropska unija nudi značajne prilike mladima

Na izborima za Evropski parlament koji su održani u maju 2019. godine, Savez liberala i demokrata Evrope (eng. ALDE) u koaliciji sa predsjednikom Francuske...

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su pokazala da...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli sa lakoćom...

Preporuka uredništva

Darko Brkan: Medijska pismenost je najvažnija u borbi protiv lažnih vijesti

Priča o lažnim vijestima i hibridnom ratovanju je sve aktuelnija. Za mladu demokratiju, kakva je crnogorska, ignorisanje ovih tema može biti štetno po dalji...

Filip Šoć: Svaki pad i neuspjeh trebaju da budu lekcija da sljedeći put budeš pametniji

Video igre već odavno nisu zabava dokonih i "asocijalnih" tinejdžera, već industrija koja svake godine je sve atraktivnija i "bogatija" za nekoliko milijardi. Prema...

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su pokazala da...