Spisateljica ili filozofkinja: Ajn Rend i objektivizam

Libertarijanizam – ideologija ili životni stil?

Liberalizacija marihuane predstavlja vrlo aktuelnu i zapaljivu temu, posebno za mlađe libertarijance. Iako se čini da je lako zauzeti stav po ovom...

Socijalizam je osuđen na propast

The Nation, koji je s entuzijazmom podržavao svaki totalitarni komunistički režim koji je postojao u prošlom stoljeću (a koji uključuje Pol Potovu...

Povratak u crvenu budućnost

Politiku ljevice je danas veoma teško shvatiti. Ne zbog toga što je ona kompleksna za izučavanje, već zbog toga što je ona...

Crna Gora između velikih sila

Crna Gora je kroz svoju bogatu istoriju često pravila hrabra i važna savezništva koja su za cilj imala njeno opstajanje i jačanje...

Republike bivše Jugoslavije po Lajphartu

Arend Lajphart jedno je on imena prepoznatljivih u novijoj političkoj teoriji, a djelo Modeli demokratije danas se može svrstati u jedno od...

Ajn Rend (engl. Ayn Rand) je rusko-američka filozofkinja, romansijerka, dramaturškinja i scenaristkinja. Najpoznatiji je njen uticaj na razvijanje modernog filozofskog pravca koji je izvršio transformativni uticaj na milione pojedinca širom planete. Ova politička teorija, nazvana objektivizam, zauzima kritički stav prema podređivanju jednog čovjeka drugom čovjeku, kolektivu, naciji, državi. Svoju filozofiju opisivala je kao “filozofiju života na Zemlji”, a ime objektivizam bilo je kompromisno rešenje jer je “egzistencijalizam” već bio u upotrebi. Rend je smatrala da je najveća vrednost čoveka da ostvari svoju ličnu sreću, a sebičnost je smatrala vrlinom. Zastupala je slobodnu volju, i laissez-faire kapitalizam.

Njena filozofija uticala je na veliki broj pojedinaca, uspešnih i poznatih ljudi, kao i na etiku biznis zajednice okupljene oko Silicijumske doline. Ostvarila je značajan uticaj i na libertarijanizam, kao i na američke konzervativce. Često je zauzimala kontroverzne stavove o političkim i društvenim aktuelnostima. Pitanja poput prava na abortus, izričito protivljenje angažmana Sjedinjenih Država u Vijetnamu, izraelsku borbu za očuvanje teritorije smatrala je legitimnom, a najsnažniju političku podršku dala je senatoru Beriju Goldvoteru 1964. godine, čiju je kandidaturu promovisala u nekoliko članaka u “Objektivističkim biltenima”.

Objektivizam za neupućene, ili kako objasniti filozofiju stojeći na jednoj nozi

Objektivizam je filozofija racionalnog individualizma čije je osnovne filozofske principe postavila Ajn Rend (Ayn Rand, 1905 – 1982). U svojim romanima, Veličanstveni izvor i Pobunjeni atlas, Rand otkriva viziju svog idealnog čoveka, a on je produktivno biće koji zahvaljujući sopstvenom naporu uživa u proizvodima svog rada, ne uzimajući od drugih nezasluženo, ne pružajući sebe kao žrtvu drugima. Na prodajnoj izložbi izdavačke kuće Random House 1962, predstavljajući svoje kapitalno djelo Pobunjeni atlas, Ajn Rend je upitana da li bi mogla da predstavi svoju filozofiju stojeći na jednoj nozi – odgovorila je simplifikujući do poslednjeg atoma ove filozofije: Objektivna stvarnost (Metafizika), Razum (Epistemologija), Racionalni interes (Etika), Kapitalizam (Politika), i Romantični realizam (Estetika).

Realnost postoji kao objektivni apsolut – činjenice su činjenice, nezavisno od naših osećanja, želja i strahova. Razum je jedino validno sredstvo percepcije stvarnosti, njegov jedini izvor znanja, jedini vodič za djelovanje i osnovno sredstvo preživljavanja. Čovjek je sam sebi cilj, a ne sredstvo za ciljeve drugih. On mora da postoji radi sebe i da u isto vreme ne žrtvuje sebe drugima, niti da žrtvuje druge svojim interesima. Ispunjenje njegovih racionalnih interesa i potraga za srećom su najveća moralna svrha njegovog života. Idealni političko-ekonomski sistem je laissez-faire kapitalizam. To je sistem u kojem se ljudi ne odnose jedan prema drugome kao žrtve i dželati, gospodari i sluge, već kao trgovci, slobodnom i dobrovoljnom razmenom na obostranu korist. U ovakvom sistemu država ima ulogu zaštite pojedinaca, da štiti njegovo telo i njegova prava. U potpunom slobodnom tržištu dolazi do odvajanja ekonomije od države, na isti način kao što je crkva odvojena od države. Ajn Rend tvrdi da je kapitalizam u svom najčistijem obliku potekao u Sjedinjenim Državama, one su prve proglasile da čovek ima pravo na život, slobodu i potragu za svojom srećom: njegovo pravo da postoji zbog sebe.

Objektivizam promoviše sreću kao moralni apsolut pojedinca. Ali, sreća nije proizvod želje ili hira, ona je mnogo kompleksnije stanovište i podrazumeva racionalno poštovanje činjenica, koji uključuju ljudsku prirodu i njegove potrebe. Konačno, sreća se ostvaruje objektivnim principima, uključujući moralni integritet i poštovanje prava drugih. Politički okvir je društvo okupljeno oko osnovnih principa kapitalizma – a to je strogo ograničena uloga vlade u ljudskom životu gde je njena jedina svrha da štiti prava građana na život, slobodu i imovinu. Heroji objektivizma su ostvareni pojedinci koji kreiraju svoje biznise, osmišljavaju nove tehnologije, stvaraju umetnost i nove ideje, oslanjajući se isključivo na svoje talente, u razmeni sa ostalim nezavisnim pojedincima na tržištu.

Objektivizam je optimističan prema ljudskoj prirodi, i smatra da svaki pojedinac može da živi bogat, ispunjen i nezavisan život. Ovakva idealistička vizija sadržana je u njenim likovima iz romana koji se i danas prodaju u milionima primeraka širom sveta na desetine različitih jezika. U eri populizma, subjektivizma, i dominantnog zatvaranja u autoritarne režime – objektivizam privlači svojim inspirativnim pogledom na pojedinca. Objektivizam je tu da otvori novo poglavlje o savremenom čoveku: o onome koji živi najbolju verziju sebe.

Spisateljica ili filozofkinja?

Ajn Rend je tvrdila da je i jedno i drugo ukazivajući na činjenicu da svaki pisac mora biti ujedno i filozof. “Često me pitaju da li sam prevashodno pisac ili filozof. Moj odgovor je: oba. Na izvjestan način svaki pisac je filozof jer je teško prikazati ljudsko postojanje bez filozofskog okvira… Kako bih definisala, zatim objasnila i prikazala svoje viđenje čovjeka, bilo je potrebno da postanem filozof, u specifičnom smislu te riječi.” govorila je Rend.

OSTAVITE ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Ovdje unesite Vaše ime

Popularno

Uticaj ekonomskih sloboda na blagostanje žena

Ekonomske slobode, odnosno mogućnost pojedinaca da donosi sopstvene ekonomske odluke, je ključ za uspješan ekonomski i društveni napredak. Mnogobrojna akademska istraživanja su...

Sačuvati kapitalizam od „kapitalista“

Nekada je bauk predstavljao izmišljeno biće koje je služilo za plašenje djece kako bi ista ostala poslušna. Sigurno je da biste mogli...

Roman Jakič: Evropska unija nudi značajne prilike mladima

Na izborima za Evropski parlament koji su održani u maju 2019. godine, Savez liberala i demokrata Evrope (eng. ALDE) u koaliciji sa...

Preporuka uredništva

Socijalizam je osuđen na propast

The Nation, koji je s entuzijazmom podržavao svaki totalitarni komunistički režim koji je postojao u prošlom stoljeću (a koji uključuje Pol Potovu...

Da li odliv mozgova treba regulisati?

Izraz „odliv mozgova“ se koristi kako bi se objasnile emigracije naučnika i tehnologa iz jedne države u drugu. Ovaj izraz se prvi...

Saglasja – političko-filozofski ogledi koji vraćaju nadu

Ko su ljudi koji oblikuju našu ličnost? Porodica? Prijatelji? Mi sami? Sve to stoji, no postoje još neki ljudi, jednako važni kao...